Różne rodzaje pleśni – co warto wiedzieć?
Pleśń to jeden z najbardziej podstępnych problemów w budynkach mieszkalnych. Rozwija się po cichu, często w miejscach niewidocznych gołym okiem, takich jak narożniki ścian, przestrzenie za meblami, szczeliny czy okolice instalacji wodnych. Jej obecność może negatywnie wpływać zarówno na jakość powietrza w pomieszczeniach, jak i na stan techniczny budynku.
Oprócz pogorszenia estetyki wnętrz i stopniowego niszczenia materiałów budowlanych, pleśń stanowi realne zagrożenie dla zdrowia. Może powodować reakcje alergiczne, nasilać objawy astmy, prowadzić do problemów z oddychaniem, a w przypadku niektórych gatunków – do poważnych zaburzeń neurologicznych i osłabienia układu odpornościowego.
Nie każda pleśń jest jednak taka sama. Różnią się one środowiskiem występowania, wyglądem oraz poziomem zagrożenia. Najczęściej dzieli się je na trzy główne grupy:
pleśnie alergenne,
pleśnie patogenne,
pleśnie toksynotwórcze (toksygenne).
Różne rodzaje pleśni. Pleśnie alergenne
Pleśnie alergenne wywołują reakcje uczuleniowe oraz dolegliwości ze strony układu oddechowego. Szczególnie narażone są osoby cierpiące na alergie, astmę oraz osoby z obniżoną odpornością. Objawy mogą obejmować kichanie, katar, łzawienie oczu, podrażnienia skóry, a także przewlekły kaszel.
Różne rodzaje pleśni. Pleśnie patogenne
Pleśnie patogenne mogą prowadzić do infekcji, zwłaszcza u osób z osłabionym układem immunologicznym. Wdychanie zarodników bywa przyczyną stanów zapalnych płuc, w tym alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych.
Pleśnie toksynotwórcze (toksygenne)
Pleśnie toksynotwórcze produkują mykotoksyny – substancje, które mogą być niebezpieczne przy wdychaniu, spożyciu lub kontakcie ze skórą. Długotrwała ekspozycja może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak zaburzenia neurologiczne czy osłabienie odporności.
Różne rodzaje pleśni. Najczęściej spotykane rodzaje pleśni
1. Aspergillus
Środowisko występowania:
Aspergillus najlepiej rozwija się w ciepłych i wilgotnych warunkach. Często występuje w kurzu domowym, systemach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych, materiałach budowlanych po zalaniach oraz w żywności.
Wygląd:
Może mieć kolor zielony, żółty, brązowy lub czarny. Zazwyczaj ma proszkową strukturę.
Aspergillus to jedna z najczęściej spotykanych pleśni wewnątrz budynków. Zaliczana jest do pleśni patogennych – nie jest toksyczna, ale może powodować alergie, infekcje dróg oddechowych oraz poważne zakażenia u osób z obniżoną odpornością.
2. Alternaria
Środowisko występowania:
Najczęściej pojawia się w wilgotnych miejscach, takich jak łazienki, kabiny prysznicowe, przestrzenie pod zlewem oraz okolice okien narażonych na skraplanie pary wodnej.
Wygląd:
Ciemnozielone lub czarne plamy o aksamitnej strukturze.
Alternaria jest jedną z najczęstszych pleśni alergennych. Występuje głównie na zewnątrz, jednak po przedostaniu się do wnętrz może nasilać objawy astmy i powodować problemy oddechowe oraz objawy podobne do kataru siennego.
3. Chaetomium
Środowisko występowania:
Na zewnątrz spotykana w glebie i resztkach roślinnych. Wewnątrz budynków rozwija się w miejscach zalanych wodą – na płytach gipsowo-kartonowych, tapetach i dywanach.
Wygląd:
Początkowo biała, z czasem ciemnieje do koloru zielonego lub czarnego. Ma charakterystyczną, watowatą strukturę.
Chaetomium jest głównie pleśnią alergenną, jednak niektóre jej gatunki wytwarzają mykotoksyny, które mogą prowadzić do uszkodzeń układu nerwowego i osłabienia odporności. Do wzrostu wymaga dużej ilości wilgoci.
4. Cladosporium
Środowisko występowania:
Drewno, dywany, tapety oraz systemy wentylacyjne. Często spotykana w łazienkach, piwnicach, na strychach i w pobliżu urządzeń grzewczych.
Wygląd:
Plamy w kolorze czarnym, brązowym lub zielonym, o aksamitnej strukturze.
Dobrze rozwija się zarówno w niskich, jak i wysokich temperaturach. Zazwyczaj nie jest groźna, jednak jako pleśń alergenna może wywoływać objawy alergii, astmy, a u niektórych osób prowadzić do infekcji płuc.
5. Fusarium
Środowisko występowania:
Wilgotne i mokre miejsca, zwłaszcza zalane dywany, tapety i tkaniny.
Wygląd:
Kolory od białego, przez różowy, czerwony, aż po pomarańczowy. Struktura przypomina watę.
Fusarium to pleśń zarówno alergiczna, jak i toksynotwórcza. Wytwarza mykotoksyny, które mogą prowadzić do infekcji skórnych oraz problemów z układem oddechowym.
6. Penicillium
Środowisko występowania:
Miejsca o wysokiej wilgotności – zawilgocone budynki, tapety, tkaniny oraz izolacje.
Wygląd:
Odcienie niebieskiego i zielonego, struktura aksamitna lub proszkowa.
Penicillium to pleśń alergiczna, której zarodniki łatwo unoszą się w powietrzu. Może nasilać objawy astmy, choć warto dodać, że niektóre gatunki wykorzystano do produkcji antybiotyków, takich jak penicylina.
7. Serpula (grzyb domowy – sucha zgnilizna)
Środowisko występowania:
Atakuje głównie konstrukcje drewniane.
Wygląd:
Plamy w kolorze żółtym, brązowym lub czerwonym, o pylistej lub puszystej strukturze, często z charakterystycznym zapachem grzybów.
Nie stanowi zagrożenia dla zdrowia człowieka, jednak jest wyjątkowo destrukcyjna dla budynków. Rozkłada celulozę i hemicelulozę w drewnie, powodując jego osłabienie i degradację konstrukcji.
8. Stachybotrys (czarna pleśń)
Środowisko występowania:
Materiały bogate w celulozę, takie jak drewno, papier i izolacja, szczególnie w warunkach stałej wilgoci.
Wygląd:
Ciemnozielona lub czarna, o śliskiej, lepkiej strukturze.
Stachybotrys to pleśń toksynotwórcza, wytwarzająca mykotoksyny odpowiedzialne za poważne problemy zdrowotne, w tym zaburzenia neurologiczne i choroby układu oddechowego. Często wiązana jest z bardzo niską jakością powietrza wewnętrznego.
9. Trichoderma
Środowisko występowania:
Wilgotne gleby oraz materiały organiczne.
Wygląd:
Żółto-zielonkawe plamy o wełnistej strukturze.
Trichoderma zaliczana jest do pleśni toksynotwórczych. Wytwarza mykotoksyny wpływające negatywnie na układ odpornościowy i może uszkadzać materiały budowlane poprzez bardzo agresywny wzrost.
10. Ulocladium
Środowisko występowania:
Miejsca o wysokiej wilgotności, takie jak kuchnie, łazienki, piwnice oraz okolice okien.
Wygląd:
Ciemnobrązowe lub czarne plamy o strukturze przypominającej zamsz.
Często mylona z toksyczną czarną pleśnią, jednak Ulocladium jest głównie pleśnią alergenną. Może rozwijać się w wannach, kabinach prysznicowych oraz w urządzeniach domowych z wyciekami wody.
Co zrobić, gdy pleśń już się pojawi?
W przypadku niewielkich ognisk pleśni na powierzchniach nieporowatych, często wystarczające jest użycie wody z detergentem. Przy większych skupiskach lub obecności pleśni toksynotwórczych, takich jak Stachybotrys, zaleca się skorzystanie z usług profesjonalnej firmy zajmującej się usuwaniem pleśni, aby zapewnić bezpieczeństwo i skuteczność działań.
